Naburige rechten

"SENA stelt zich ten doel, zonder winstoogmerk voor zichzelf, het behartigen van materiële en immateriële belangen van uitvoerende kunstenaars en producenten terzake van de uitoefening en handhaving van hun naburige rechten."

Koor en de "naburige rechten"
De Wet op de naburige rechten is niet zomaar uit de lucht komen vallen. Reeds in 1961 werden op internationaal niveau afspraken gemaakt om voortaan niet alleen de rechten van auteurs, componisten en tekstdichters te beschermen, maar ook die van uitvoerende artiesten en producenten. Terwijl in de ons omringende landen een en ander direct bij wet geregeld werd, gebeurde er in Nederland niets. Pas in 1989 werd een wetsvoorstel in de Tweede Kamer behandeld. Daarna zou het nog vier jaar duren voordat het langstlopende wetsvoorstel in onze parlementaire geschiedenis bij Koninklijk Besluit een wet werd. Pas op 1 juli 1993 was een scheve situatie eindelijk recht getrokken.

In tegenstelling tot wat vroeger nogal eens werd gedacht, is het gebruik van muziek niet gratis maar is een licentie (lees: toestemming van de makers) wettelijk vereist. Het is voor een individuele onderneming vanzelfsprekend onmogelijk om van elke artiest of platenproducent die toestemming te verkrijgen. Muziek-licenties zijn (wettelijk) verplicht voor elke vorm van muziekgebruik buiten de huiselijke kring. Of het nu gaat om muziek in een magazijn ten behoeve van het personeel of muziek in de wachtstand van de telefoon, buiten in een winkelstraat of in een discotheek, voor elke vorm van muziekgebruik is een licentie wettelijk vereist. Het hele traject, van het verlenen van licenties tot het incasseren en doorbetalen van vergoedingen, wordt uitgevoerd door SENA in Hilversum.

SENA
De Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten, of kortweg SENA, is op aanwijzing van het Ministerie van Justitie, en met uitsluiting van ieder ander, belast met de uitvoering van de Wet op de naburige rechten. In de praktijk betekent dit onder andere dat SENA vergoedingen incasseert bij de "gebruikers" van muziek. Dit zijn radio- en televisiestations, bedrijven, instellingen en organisaties die, op welke manier dan ook, muziek afspelen. SENA incasseert voor elke vorm van muziekgebruik een vergoeding en betaalt deze door aan de uitvoerende musici en platenproducenten, ofwel de "makers" van muziek. In de statuten van SENA staat het eigenlijk heel duidelijk omschreven:

SENA richt haar aandacht volledig op het zo goed mogelijk behartigen van de belangen van de platenproducenten en uitvoerend kunstenaars of groep van uitvoerende kunstenaars (b.v. koren) die zich bij SENA hebben aangemeld en… nog steeds aanmelden.

Iedere platenproducent en iedere uitvoerend kunstenaar die meent recht te hebben op een vergoeding kan zich -gratis- bij SENA in Hilversum opgeven. Zo op het eerste gezicht een duidelijke situatie maar een korte toelichting blijkt in de praktijk vaak niet overbodig.

Eerste en tweede gebruik
Als populaire of klassieke muziek wordt opgenomen (en dan maakt het niet uit of dat in een studio, club, kerk of concertzaal is) en daarna op een "geluidsdrager" (bijvoorbeeld een cd) te koop wordt aangeboden, dan is er sprake van het "eerste gebruik". Dit "eerste gebruik" is in eerste instantie gericht op de huiselijke kring.

Wanneer nu diezelfde cd door derden in het openbaar ten gehore wordt gebracht, bijvoorbeeld in winkels, kantoren, horeca, of op radio of televisie wordt afgespeeld, dan is er sprake van het tweede gebruik. Belangrijk hierbij is dat onder "openbaar" elke situatie of locatie wordt bedoeld buiten de huiselijke kring!

Na het incasseren van de vergoedingen voor het gebruik van (uw) muziek, volgt een minstens net zo belangrijke fase, namelijk het doorbetalen. U, als rechthebbende van SENA, heeft namelijk recht op een vergoeding wanneer uw plaat of cd ook daadwerkelijk op radio en/of televisie is gedraaid.

Naburige rechten in koor
Ook voor koren zijn naburige rechten van belang. Echter, door het grote aantal personen kan de afhandeling vaak complex van aard zijn. Daarom bestaat er -via SENA- de mogelijkheid van een collectieve afhandeling. Hoe werkt zoiets nu in de praktijk? Om die stap te kunnen maken wordt met één of meer vertegenwoordigers van een koor of orkest een samenwerkings-overeenkomst gesloten. Hierin staan de rechten en plichten van beide partijen. Zo wordt onder andere bepaald dat de vertegenwoordigers (in de overeenkomst koor / orkestcommissie genoemd) de vergoedingen van de individuele leden ontvangt. Daarbij kan weer worden besloten of de gelden aan de leden worden doorbetaald of bijvoorbeeld collectief worden besteed. De leden blijven dus zelf bepalen wat er met het geld gebeurt. Met andere woorden: of er nu aan 30, 40, 50 of nog meer individuele personen een klein bedrag moet worden doorbetaald of één groot bedrag aan één vertegenwoordiger, het scheelt in de kosten en het gaat sneller en vollediger.

Inmiddels is het aantal collectieve koor registraties bij SENA flink gegroeid. Naast een groot aantal amateur koren en orkesten wordt natuurlijk ook een groot deel van de professionele zijde collectief afgehandeld. Zo hebben onder andere het Koninklijk Concertgebouworkest, Radio Kamerorkest, Residentie Orkest, Radio Filharmonisch Orkest, Nederlands Kamerkoor en het Viotta Ensemble al geruime tijd met SENA een dergelijke overeenkomst gesloten.

Mocht ook uw koor interesse hebben in een dergelijke collectieve afhandeling dan kunt u natuurlijk altijd even contact opnemen met SENA / Marijke Remkes.

Uw rechten in klinkende euro's!
Wanneer u als artiest (of als producent) betrokken bent (geweest) bij plaat / CD opnames, dan is het niet ondenkbaar dat ook u recht heeft op een vergoeding. Van belang is wel dat uw gegevens bij SENA staan geregistreerd.

Of ook u in aanmerking komt voor een vergoeding, is vooraf aan de hand van drie eenvoudige vragen eenvoudig te bepalen:

1. Bent u musicus of producent (m/v)?
2. Heeft u ooit meegewerkt aan een plaat of CD opname?
3. Is uw opname ooit op radio en/of televisie uitgezonden?

Wanneer u deze drie vragen met JA kunt beantwoorden, dan moeten ook uw gegevens bij SENA geregistreerd staan. Meer informatie kunt u aanvragen bij : Birgit Moerkerke

In dit artikel wordt herhaaldelijk de term “muziek gebruik” gebezigd. In de context van de naburige rechten dient u dat te lezen als: “Het laten horen van muziek die is vastgelegd op een mechanisch reproductiemiddel (b.v. CD of cassette). U kunt daarbij denken aan radio- of TV-uitzending. Een belangrijke opmerking in dit kader vindt u onder “eerste en tweede gebruik” in dit artikel.

Kijk op op de website van Sena .